Μια ημέρα αφιερωμένη στα αρχαία βιομόρια, στην επιστημονική ανακάλυψη και στις νέες προοπτικές για το κοινό ανθρώπινο παρελθόν μας πραγματοποιήθηκε στις 9 Οκτωβρίου, στο νέο Αμφιθέατρο του Κόμβου Καινοτομίας και Προηγμένης Εκπαίδευσης του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ).
Η Διάλεξη Καφάτου 2026, που διοργάνωσε το EMBL προς τιμήν του Φώτη Καφάτου, διακεκριμένου Έλληνα βιολόγου και ιδρυτικού Διευθυντή του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του Ιδρύματος Έρευνας και Τεχνολογίας (ΙΜΒΒ-ΙΤΕ), συγκέντρωσε κορυφαίους ερευνητές από όλο τον κόσμο, για να διερευνήσουν πώς το αρχαίο DNA και οι αρχαίες πρωτεΐνες αλλάζουν την κατανόησή μας για την ανθρώπινη καταγωγή, την ιστορία των πληθυσμών και την υγεία.
Η ημέρα ξεκίνησε με το Διεθνές Συμπόσιο για τα Αρχαία Βιομόρια, «Αποκαλύπτοντας την Ιστορία μας μέσα από τα Αρχαία Βιομόρια», το οποίο διοργάνωσε η Δρ. Ειρήνη Σκουρτανιώτη, νέα ερευνήτρια στο ΙΜΒΒ-ΙΤΕ, με συντονίστρια την Νένα Γαλανίδου, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Το συμπόσιο ανέδειξε συναρπαστικές εξελίξεις στον τομέα:
Η Ειρήνη Σκουρτανιώτη παρουσίασε πώς τα γονιδιωματικά και αρχαιολογικά δεδομένα μπορούν να συνδυαστούν για την ανασύνθεση της ιστορίας των πληθυσμών της Μεσογείου, ρίχνοντας φως στην υγεία του παρελθόντος, στη γενετική των ξενιστών και στην κοινωνική οργάνωση.
Ο Mehmet Somel, Καθηγητής Βιολογίας στο Μέσο Ανατολικό Τεχνικό Πανεπιστήμιο (METU) της Άγκυρας, διερεύνησε την ιστορία των πληθυσμών της Ανατολίας και την κοινωνική δυναμική των προϊστορικών κοινωνιών.
Ο Pontus Skoglund, Επικεφαλής Ερευνητικής Ομάδας(Senior Group Leader) και Αναπληρωτής Διευθυντής Έρευνας (Associate Research Director) στο Francis Crick Institute, συζήτησε την εξέλιξη ανθρώπων και παθογόνων κατά τις μεγάλες προϊστορικές και ιστορικές μετακινήσεις πληθυσμών, καθώς και τις γονιδιωματικές διεργασίες που διέπουν την εξημέρωση του σκύλου.
Η Κατερίνα Δούκα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αρχαιολογικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, περιέγραψε βιομοριακές μεθόδους, από την ραδιοχρονολόγηση μέχρι το ZooMS, μια νέα μέθοδο παλαιοπρωτεωμικής. Ανέδειξε πώς η ταυτοποίηση με κολλαγόνο συνέβαλε στην αναγνώριση απολιθωμάτων ανθρωπίνων ειδών στη βόρεια Ευρασία και πως αυτή μπορεί να επεκταθεί σε έρευνες παλιαοπρωτεωμικής σε Αφρική και Ωκεανία.
Η ημέρα κορυφώθηκε με την πολυαναμενόμενη Διάλεξη Καφάτου του Νομπελίστα Svante Pääbo, με τίτλο «A Neanderthal Perspective on Human Origins and Health: How Ancient DNA Is Revealing New Insights into Disease and Biology».
Από την ανασύνθεση αρχαίων πληθυσμών μέχρι την αποκάλυψη των γενετικών συνδέσεων ανάμεσα σε εμάς και τους εξαφανισμένους συγγενείς μας, η ημέρα έδειξε την εξαιρετική δύναμη των αρχαίων βιομορίων να φέρνουν το παρελθόν μας σε πιο καθαρή εστίαση.
Μια αξέχαστη γιορτή της επιστήμης, της συνεργασίας και της ανακάλυψης στο ΙΜΒΒ-ΙΤΕ, που μας θυμίζει ότι το να κατανοούμε από πού προερχόμαστε μπορεί να μας δώσει βαθιές γνώσεις για το ποιοι είμαστε σήμερα.
